Przeglądy urządzeń elektrycznych w pomieszczeniach zagrożonych wybuchem (obiekty B)

Czym są pomieszczenia zagrożone wybuchem (rodzaj B) i kogo dotyczą

Urządzenie elektryczne przeznaczone do użytku w środowisku zagrożonym wybuchem gazów, par lub pyłów należy do wydzielonych urządzeń elektrycznych klasy I, czyli do klasy o najwyższym stopniu ryzyka (§ 4 ust. 1 lit. b) rozp. rządu nr 190/2022 Sb., § 3 ust. 2 ustawy nr 250/2021 Sb.). Piorunochron (ochrona odgromowa), który takie urządzenia chroni, również należy do klasy I (§ 4 ust. 1 lit. e)). Uprawnienia firm i świadectwa techników przeglądowych dla tych urządzeń mają znak wyróżniający „urządzenia w pomieszczeniach zagrożonych wybuchem” – rodzaj B (załączniki nr 3 i 5 rozp. rządu nr 190/2022 Sb.). Stąd pochodzi potoczne określenie „obiekty B”.

Pod względem wpływów zewnętrznych jest to wpływ BE3 – zagrożenie wybuchem, czyli wytwarzanie lub magazynowanie substancji wybuchowych łącznie z występowaniem pyłu wybuchowego. Norma ČSN 33 2000-5-51 ed. 3 (tabele ZA.1 i ZA.1N) rozróżnia wybuch palnych pyłów (BE3N1), palnych gazów i par (BE3N2) oraz materiałów wybuchowych (BE3N3). Zagrożenie pożarowe (BE2) to inny wpływ o innych wymaganiach.

Uwaga na wyjątek: urządzenia o takim prądzie lub napięciu, które same w sobie nie stanowią podwyższonego zagrożenia, do wydzielonych nie należą. Nie dotyczy to jednak urządzeń przeznaczonych do użytku w środowisku zagrożonym wybuchem gazów, par lub pyłów (§ 3 ust. 2 lit. e) rozp. rządu nr 190/2022 Sb.). Poniżej wymieniamy zakłady, w których takie pomieszczenia występują często. To, czy są także u Ciebie, rozstrzyga dokumentacja (patrz następna sekcja).

• Stacje paliw i LPG, punkty wydawania i miejsca rozładunku
• Lakiernie, mieszalnie farb, lakiernie proszkowe i zakłady z rozpuszczalnikami
• Magazyny cieczy i gazów palnych
• Zakłady gazowe i biogazownie, oczyszczalnie ścieków z pomieszczeniami, w których może gromadzić się gaz
• Zakłady pylące: młyny, silosy, obróbka drewna z odsysaniem trocin, wytwórnie pasz
• Zakłady chemiczne i farmaceutyczne, akumulatorownie z ładowaniem akumulatorów trakcyjnych
• Gminy i miasta: oczyszczalnie ścieków, kotłownie gazowe i stacje redukcyjne z wyznaczonymi strefami, służby techniczne

Czy te zasady Cię dotyczą? Rozstrzyga dokumentacja, a nie domysły

To, czy w zakładzie znajduje się pomieszczenie zagrożone wybuchem i jak daleko sięga, ustala się z góry – w protokole określenia wpływów zewnętrznych i w wyznaczeniu przestrzeni niebezpiecznych (stref). Na ich podstawie technik przeglądowy sprawdza, czy urządzenie na miejscu odpowiada wyznaczonym przestrzeniom. Podczas oględzin według załącznika nr 1 części A lit. f) rozp. rządu nr 190/2022 Sb. weryfikuje również zasadność zaklasyfikowania i oznaczenia pomieszczeń pod kątem wpływów zewnętrznych.

Jeśli protokołu brakuje lub jest nieaktualny (zmieniła się technologia, magazynowane substancje, wentylacja), jest to pierwsza rzecz do uregulowania. Protokół określenia wpływów zewnętrznych oferujemy jako osobną usługę – zobacz stronę „Protokół określenia wpływów zewnętrznych”.

Co sprawdzamy

Przegląd nie zastępuje dokumentu zabezpieczenia przed wybuchem ani oceny ryzyka. Oba zapewnia pracodawca według rozp. rządu nr 406/2004 Sb. o bliższych wymaganiach dotyczących zapewnienia bezpieczeństwa i ochrony zdrowia przy pracy w środowisku zagrożonym wybuchem. Przegląd potwierdza, że urządzenie elektryczne jest bezpieczne i odpowiada temu, co te dokumenty określają.

• Instalacje elektryczne w pomieszczeniach zagrożonych wybuchem i ich części powiązane: rozdzielnice, przewody, wprowadzenia kablowe, oprawy oświetleniowe, gniazda, sterowanie
• Urządzenia elektryczne technologii: silniki pomp, wentylatory i odsysanie, ogrzewanie, pomiary i regulacja w wykonaniu przeciwwybuchowym
• Połączenia wyrównawcze i uziemienie
• Funkcje bezpieczeństwa: wyłączenie awaryjne, blokady, czujniki, sygnalizacja, ochrony przeciwprzepięciowe (załącznik nr 1 część B pkt II rozp. rządu nr 190/2022 Sb.)
• Piorunochrony (ochronę odgromową) obiektów, w których znajdują się pomieszczenia zagrożone wybuchem
• Dokumentację eksploatacyjną: czy jest kompletna i czy odpowiada stanowi faktycznemu

Przegląd odbiorczy, okresowy i nadzwyczajny

Przegląd jest konieczny także po zmianie ochrony przed przeciążeniem i zwarciem, ochrony przed porażeniem prądem elektrycznym lub właściwości ochrony odgromowej (§ 6 ust. 4 rozp. rządu nr 190/2022 Sb.).

O czym często się zapomina: wydzielone urządzenie elektryczne klasy I można oddać do eksploatacji tylko na podstawie świadectwa upoważnionej organizacji (§ 6 ust. 6 rozp. rządu nr 190/2022 Sb., § 6 ust. 1 lit. b) ustawy nr 250/2021 Sb.). Operator przechowuje świadectwo przez cały czas eksploatacji urządzenia; służy ono także jako podstawa do przeglądów okresowych (załącznik nr 2 część A pkt II lit. f)).

• Przegląd odbiorczy – w każdym przypadku po zakończeniu montażu, po naprawie lub przeniesieniu w razie potrzeby, tak aby zawsze potwierdzono bezpieczeństwo (§ 6 ust. 2 lit. c) i d) rozp. rządu nr 190/2022 Sb.); po przebudowie nakłada go § 20 ust. 6 ustawy nr 250/2021 Sb.
• Przegląd okresowy – powtarza się w terminach według załącznika nr 4 rozp. rządu nr 190/2022 Sb. oraz regulaminu oględzin, konserwacji i przeglądów (§ 7 ust. 1 i 5)
• Przegląd nadzwyczajny – gdy jest ku temu powód, np. po awarii, pożarze, wycieku substancji palnej, zalaniu, uderzeniu pioruna lub gdy brakuje poprzednich protokołów z przeglądu; powód podaje się w protokole z przeglądu (§ 10 ust. 1 lit. e) rozp. rządu nr 190/2022 Sb.)

Jak często: termin 1 roku według załącznika nr 4 rozp. rządu nr 190/2022 Sb.

W internecie znajdziesz terminy 1, 2 i 3 lata. Rozstrzyga rozporządzenie rządu: załącznik nr 4 rozp. rządu nr 190/2022 Sb. ustanawia dla „pomieszczeń zagrożonych pożarem i wybuchem” podstawowy najdłuższy termin przeglądu okresowego wynoszący 1 rok.

Skąd biorą się pozostałe liczby: ČSN 33 1500 w brzmieniu zmiany Z3 podaje dla środowiska zagrożonego pożarem lub wybuchem (BE2, BE3) 2 lata, a w uwadze dla zagrożenia wybuchem gazów i par odsyła do terminu najwyżej 3 lat według ČSN EN 60079-17. Gdy obowiązuje kilka terminów, stosuje się najkrótszy, dlatego obowiązuje 1 rok.

• Jeśli do urządzenia odnosi się kilka terminów, stosuje się najkrótszy (załącznik nr 4, informacje uzupełniające lit. a))
• Zasada „wystarczy do końca roku, w którym upływa termin” nie dotyczy terminów nieprzekraczających jednego roku (informacje uzupełniające lit. b)). Przegląd roczny trzeba więc zdążyć wykonać w ciągu 12 miesięcy od poprzedniego
• Operator z regulaminem konserwacji zapobiegawczej, w którym regularnymi kontrolami i konserwacją minimalizuje ryzyko, może w nim ustalić terminy nawet dwukrotnie dłuższe (informacje uzupełniające lit. c)). Bez takiego regulaminu i zapisów z kontroli pozostaje 1 rok
• Jeśli producent podaje w dokumentacji towarzyszącej krótszy termin, obowiązuje termin producenta (§ 7 ust. 2 rozp. rządu nr 190/2022 Sb.)
• Piorunochrony obiektów z ryzykiem powodowanym przez materiały wybuchowe: kontrola wzrokowa co najmniej raz na 6 miesięcy i pełny przegląd raz w roku (załącznik nr 4, informacje uzupełniające do terminów LPS lit. b)); do systemów krytycznych należą także wydzielone urządzenia elektryczne klasy I (lit. c))

Co przygotować przed przeglądem

Urządzenia do atmosfery wybuchowej wprowadza się do obrotu według rozp. rządu nr 116/2016 Sb. o ocenie zgodności urządzeń i systemów ochronnych przeznaczonych do użytku w środowisku zagrożonym wybuchem. Z oceny zgodności pochodzą certyfikaty i oznaczenia na tabliczkach, które podczas przeglądu porównujemy z wyznaczonym pomieszczeniem. Jeśli jakiegoś dokumentu brakuje, w protokole z przeglądu wskażemy, co należy uzupełnić. Bez określenia wpływów zewnętrznych i stref nie da się jednak sprawdzić, czy urządzenie odpowiada pomieszczeniu. Brak dokumentacji towarzyszącej lub eksploatacyjnej, jeśli została wydana, jest ponadto według § 20 ust. 3 lit. c) ustawy nr 250/2021 Sb. stanem zagrażającym bezpieczeństwu eksploatacji.

• Protokół określenia wpływów zewnętrznych, jeśli nie jest częścią dokumentacji (załącznik nr 2 część A rozp. rządu nr 190/2022 Sb.)
• Wyznaczenie przestrzeni niebezpiecznych (stref) wraz z rysunkiem ich zasięgu
• Dokument zabezpieczenia przed wybuchem według rozp. rządu nr 406/2004 Sb., jeśli został opracowany
• Dokumentację projektową lub rysunkową stanu faktycznego oraz schematy rozdzielnic
• Dokumentację towarzyszącą urządzeń do środowiska wybuchowego: oznaczenie rodzaju ochrony, klasę temperaturową, certyfikaty i instrukcje producenta
• Świadectwo upoważnionej organizacji dla urządzenia klasy I, jeśli zostało wydane
• Poprzednie protokoły z przeglądów, zapisy z oględzin, konserwacji, napraw i usuniętych usterek
• Regulamin oględzin, konserwacji i przeglądów, ewentualnie regulamin konserwacji zapobiegawczej
• Kontakt do osoby odpowiedzialnej za urządzenie elektryczne i za pracę technologii

Jak przebiega przegląd

1. Dokumenty – przejrzymy protokół określenia wpływów zewnętrznych, wyznaczenie stref, poprzednie protokoły i dokumentację urządzeń; na ich podstawie zaproponujemy zakres i przygotujemy niezobowiązującą ofertę
2. Bezpieczne warunki – z osobą odpowiedzialną za eksploatację uzgodnimy, kiedy i jak można mierzyć. Próby w potencjalnie wybuchowej atmosferze wymagają odpowiednich środków bezpieczeństwa (ČSN 33 2000-6 ed. 2, pkt 6.4.3.1), dlatego pomiary planujemy na przykład na czas postoju lub po przewietrzeniu
3. Kontrola dokumentacji – czy odpowiada wykonaniu faktycznemu i czy jest kompletna (załącznik nr 2 część B rozp. rządu nr 190/2022 Sb.)
4. Oględziny – sprawdzamy, czy wykonanie urządzenia odpowiada wpływom zewnętrznym i czy klasyfikacja pomieszczeń jest zasadna; kontrolujemy oznakowanie, schematy, napisy ostrzegawcze i dostępność (załącznik nr 1 część A), a w przypadku urządzeń do środowiska wybuchowego także stan obudów i wprowadzeń kablowych
5. Pomiary i próby – ciągłość przewodów ochronnych i połączeń wyrównawczych, stan izolacji, samoczynne wyłączenie zasilania, próby funkcjonalne i urządzenia bezpieczeństwa (załącznik nr 1 część B)
6. Ocena – wyniki porównamy z dokumentacją i przepisami, dokumenty ocenimy we wzajemnych powiązaniach
7. Protokół z przeglądu – wniosek, czy urządzenie jest pod względem bezpieczeństwa zdolne do eksploatacji, usterki ze wskazaniem naruszonego przepisu oraz zalecany termin kolejnego przeglądu (§ 10 rozp. rządu nr 190/2022 Sb.)

Według czego postępujemy

Starsze urządzenia oceniamy według przepisów obowiązujących w chwili oddania ich do eksploatacji, i to aż do ich przebudowy (§ 3 ust. 5 ustawy nr 250/2021 Sb.).

• Ustawa nr 250/2021 Sb. i rozp. rządu nr 190/2022 Sb. – obowiązki operatora, zakres przeglądu, terminy i treść protokołu z przeglądu
• ČSN 33 1500 i ČSN 33 2000-6 ed. 2 – przeglądy urządzeń i instalacji elektrycznych niskiego napięcia
• ČSN 33 2000-5-51 ed. 3 – określanie wpływów zewnętrznych, w tym BE3
• ČSN EN 60079-10-1 – wyznaczanie przestrzeni niebezpiecznych z wybuchową atmosferą gazową
• ČSN EN 60079-14 – projektowanie, dobór i wykonywanie instalacji elektrycznych w atmosferach wybuchowych
• ČSN EN 60079-17 – przeglądy i konserwacja zapobiegawcza instalacji elektrycznych w atmosferach wybuchowych
• ČSN EN 60079-19 – naprawy, remonty kapitalne i regeneracja urządzeń do atmosfer wybuchowych

Kto może wykonać przegląd i co otrzymasz

Przegląd może wykonać tylko firma z uprawnieniami i technik przeglądowy ze świadectwem kwalifikacji zawodowych (§ 20 ust. 2 lit. c) i d) ustawy nr 250/2021 Sb.). Świadectwo musi obejmować urządzenia w pomieszczeniach zagrożonych wybuchem (rodzaj B według załącznika nr 5 rozp. rządu nr 190/2022 Sb.) – technik ze świadectwem tylko dla pomieszczeń bez zagrożenia wybuchem takiego przeglądu wykonywać nie może. U nas przeglądy wykonuje technik przeglądowy ze świadectwem TIČR.

• Protokół z przeglądu w formie elektronicznej, podpisany uznanym podpisem elektronicznym (§ 10 ust. 1 lit. d) rozp. rządu nr 190/2022 Sb.)
• Wykaz dokumentów i ich ocenę, wartości zmierzone i zestawienie przyrządów pomiarowych
• Zestawienie usterek ze wskazaniem naruszonego przepisu i zrozumiałym opisem tego, co naprawić
• Zalecany termin kolejnego przeglądu i na życzenie pilnowanie terminu

Gdy przegląd wypadnie negatywnie

Usterki zagrażające bezpiecznej i niezawodnej eksploatacji operator musi usunąć bez zbędnej zwłoki po sporządzeniu protokołu z przeglądu. Pozostałe usterki usuwa zależnie od wagi w terminach wyznaczonych przez inspekcję pracy, a jeśli kontrola inspekcji nie odbyła się, w terminach, które sam ustali (§ 20 ust. 5 ustawy nr 250/2021 Sb.). Urządzenie, którego stan bezpośrednio zagraża bezpieczeństwu, należy niezwłocznie odłączyć i zabezpieczyć przed ponownym włączeniem, a jeśli to niemożliwe, naprawić bez zbędnej zwłoki (§ 7 ust. 8 rozp. rządu nr 190/2022 Sb.). Po naprawie sprawdzimy usunięcie usterek i wystawimy nowy protokół z przeglądu.

Eksploatacja bez przeglądu wykonanego w ustalonym terminie i zakresie jest stanem zagrażającym bezpieczeństwu pracy i eksploatacji (§ 20 ust. 3 lit. a) ustawy nr 250/2021 Sb.). W środowisku wybuchowym ryzyko jest tym większe – iskra lub gorąca powierzchnia nieodpowiedniego urządzenia może spowodować wybuch.

Pilnowanie terminów przeglądów za darmo

Roczny termin mija szybko, a przesunięcie do końca roku kalendarzowego go nie dotyczy. Termin kolejnego przeglądu zapiszemy w naszej ewidencji i odezwiemy się z wyprzedzeniem, aby zostało dość czasu na zaplanowanie postoju. Wystarczy zarejestrować się na stronie „Pilnowanie terminów przeglądów” – bezpłatnie i bez zobowiązań. Cenę przeglądu ustalamy indywidualnie według zakresu, oferta jest niezobowiązująca.

Siedzibę mamy w Pardubicach. Przeglądy w środowisku zagrożonym wybuchem wykonujemy także w Pradze, Hradcu Králové, Náchodzie, Rychnovie nad Kněžnou i okolicach.