Patlama tehlikesi bulunan yerlerdeki elektrik tesislerinin muayenesi (B tipi tesisler)

Patlama tehlikesi bulunan yerler (B tipi) nedir ve kimleri ilgilendirir

Gaz, buhar veya toz patlaması tehlikesi bulunan ortamlarda kullanılmak üzere tasarlanmış elektrik tesisleri, I. sınıf belirlenmiş elektrik tesisleridir; yani en yüksek risk düzeyine sahip sınıftır (190/2022 Sb. sayılı Hükümet Kararnamesi, madde 4 fıkra 1 bent b), 250/2021 Sb. sayılı Yasa, madde 3 fıkra 2). Bu tür tesisleri koruyan paratoner (yıldırımdan korunma) da I. sınıfa girer (madde 4 fıkra 1 bent e)). Bu tesisler için firma yetkilerinde ve muayene teknisyeni belgelerinde «patlama tehlikesi bulunan yerlerdeki tesisler» – B tipi ayırt edici işareti yer alır (190/2022 Sb. sayılı Hükümet Kararnamesi, 3 ve 5 numaralı ekler). Günlük dildeki «B tesisleri» adı buradan gelir.

Dış etkiler açısından bu, BE3 etkisidir – patlama tehlikesi, yani patlayıcı maddelerin üretimi veya depolanması, patlayıcı toz bulunması dahil. ČSN 33 2000-5-51 ed. 3 standardı (ZA.1 ve ZA.1N tabloları) yanıcı toz patlamasını (BE3N1), yanıcı gaz ve buhar patlamasını (BE3N2) ve patlayıcı maddeleri (BE3N3) ayırt eder. Yangın tehlikesi (BE2) farklı gereksinimleri olan farklı bir etkidir.

İstisnaya dikkat: akımı veya gerilimi başka türlü daha yüksek bir tehlike derecesi oluşturmayan tesisler belirlenmiş tesisler arasında değildir. Ancak bu, gaz, buhar veya toz patlaması tehlikesi bulunan ortamlarda kullanılmak üzere tasarlanmış tesisler için geçerli değildir (190/2022 Sb. sayılı Hükümet Kararnamesi, madde 3 fıkra 2 bent e)). Aşağıda bu tür yerlerin sık görüldüğü işletmeler sıralanmıştır. Sizde de bulunup bulunmadığını dokümantasyon belirler (bir sonraki bölüme bakın).

• Akaryakıt ve LPG istasyonları, dağıtım noktaları ve dolum alanları
• Boya atölyeleri, boya karıştırma birimleri, toz boya tesisleri ve solvent kullanan işletmeler
• Yanıcı sıvı ve gaz depoları
• Gaz tesisleri ve biyogaz santralleri, gazın birikebileceği mekânları olan arıtma tesisleri
• Tozlu işletmeler: değirmenler, silolar, talaş emişli ahşap işleme, yem fabrikaları
• Kimya ve ilaç işletmeleri, çekiş akülerinin şarj edildiği akü odaları
• Belediyeler ve şehirler: arıtma tesisleri, tanımlı bölgeleri olan gazlı kazan daireleri ve regülasyon istasyonları, teknik hizmetler

Bu kurallar sizin için geçerli mi? Karar veren tahmin değil, dokümantasyondur

Bir işletmede patlama tehlikesi bulunan bir yerin olup olmadığı ve ne kadar uzandığı önceden belirlenir – dış etkilerin belirlenmesine ilişkin protokolde ve tehlikeli yerlerin sınıflandırmasında (bölgeler). Muayene teknisyeni, bu belgelere dayanarak yerindeki tesislerin tanımlanan yerlere uygun olduğunu kontrol eder. 190/2022 Sb. sayılı Hükümet Kararnamesi'nin 1 numaralı ekinin A bölümü bent f) uyarınca yapılan kontrol sırasında, yerlerin sınıflandırmasının ve işaretlenmesinin dış etkiler açısından doğruluğunu da doğrular.

Protokol eksik veya güncelliğini yitirmişse (teknoloji, depolanan maddeler, havalandırma değişmişse), ilk çözülmesi gereken budur. Dış etkilerin belirlenmesine ilişkin protokolü ayrı bir hizmet olarak sunuyoruz – «Dış etkiler protokolü» sayfasına bakın.

Neleri muayene ediyoruz

Muayene, patlamadan korunma belgesinin ve risk değerlendirmesinin yerine geçmez. Her ikisi de, patlama tehlikesi bulunan ortamlarda iş güvenliği ve sağlığının sağlanmasına ilişkin ayrıntılı gereksinimlere dair 406/2004 Sb. sayılı Hükümet Kararnamesi uyarınca işverenin sorumluluğundadır. Muayene, elektrik tesisinin güvenli olduğunu ve bu belgelerde belirlenenlere uyduğunu doğrular.

• Patlama tehlikesi bulunan yerlerdeki elektrik tesisleri ve bağlı kısımları: panolar, hatlar, kablo girişleri, aydınlatma armatürleri, prizler, kumandalar
• Teknolojilerin elektrikli donanımı: pompa motorları, fanlar ve havalandırma, ısıtma, ölçüm ve regülasyon (patlamaya dayanıklı uygulamada)
• Koruyucu eşpotansiyel bağlantılar ve topraklama
• Güvenlik fonksiyonları: acil durdurma, kilitlemeler, dedektörler, sinyalizasyon, aşırı gerilim korumaları (190/2022 Sb. sayılı Hükümet Kararnamesi, 1 numaralı ek, B bölümü, madde II)
• Patlama tehlikesi bulunan yerlerin yer aldığı binaların paratonerleri (yıldırımdan korunma)
• İşletme dokümantasyonu: eksiksiz olup olmadığı ve gerçek duruma uyup uymadığı

İlk, periyodik ve olağanüstü muayene

Muayene, aşırı yük ve kısa devre korumasının, elektrik çarpmasına karşı korumanın veya yıldırımdan korunmanın özellikleri değiştirildikten sonra da gereklidir (190/2022 Sb. sayılı Hükümet Kararnamesi, madde 6 fıkra 4).

Sıkça unutulan nokta: I. sınıf belirlenmiş bir elektrik tesisi yalnızca yetkilendirilmiş bir kuruluşun belgesine dayanarak devreye alınabilir (190/2022 Sb. sayılı Hükümet Kararnamesi, madde 6 fıkra 6, 250/2021 Sb. sayılı Yasa, madde 6 fıkra 1 bent b)). İşletici belgeyi tesisin tüm işletme süresi boyunca saklar; aynı zamanda periyodik muayeneler için de dayanak oluşturur (2 numaralı ek, A bölümü, madde II bent f)).

• İlk muayene – her durumda montajın tamamlanmasından sonra, ihtiyaca göre bir onarım veya taşıma sonrasında, güvenliğin her zaman doğrulanması için (190/2022 Sb. sayılı Hükümet Kararnamesi, madde 6 fıkra 2 bent c) ve d)); tadilattan sonra bunu 250/2021 Sb. sayılı Yasa'nın madde 20 fıkra 6'sı öngörür
• Periyodik muayene – 190/2022 Sb. sayılı Hükümet Kararnamesi'nin 4 numaralı ekinde ve kontrol, bakım ve muayene yönetmeliğinde belirtilen aralıklarla tekrarlanır (madde 7 fıkra 1 ve 5)
• Olağanüstü muayene – bir neden olduğunda, örneğin bir kaza, yangın, yanıcı madde sızıntısı, su baskını, yıldırım düşmesi sonrasında veya önceki muayene raporları eksik olduğunda; neden muayene raporunda belirtilir (190/2022 Sb. sayılı Hükümet Kararnamesi, madde 10 fıkra 1 bent e))

Ne sıklıkla: 190/2022 Sb. sayılı Hükümet Kararnamesi'nin 4 numaralı ekine göre 1 yıllık aralık

İnternette 1, 2 ve 3 yıllık aralıklar bulunur. Karar veren Hükümet Kararnamesi'dir: 190/2022 Sb. sayılı Hükümet Kararnamesi'nin 4 numaralı eki, «yangın ve patlama tehlikesi bulunan yerler» için periyodik muayenenin temel azami aralığını 1 yıl olarak belirler.

Diğer sayıların kaynağı: Z3 değişikliğiyle birlikte ČSN 33 1500, yangın veya patlama tehlikesi bulunan ortamlar (BE2, BE3) için 2 yıl belirtir ve bir notta gaz ve buhar patlaması tehlikesi için ČSN EN 60079-17'ye göre en fazla 3 yıllık bir aralığa atıf yapar. Birden fazla aralık geçerli olduğunda en kısası uygulanır, bu nedenle 1 yıl geçerlidir.

• Tesis için birden fazla aralık geçerliyse en kısası uygulanır (4 numaralı ek, ek bilgiler bent a))
• «Aralığın dolduğu yılın sonuna kadar yeterlidir» kuralı, bir yılı aşmayan aralıklar için geçerli değildir (ek bilgiler bent b)). Yani yıllık muayene bir öncekinden itibaren 12 ay içinde yapılmalıdır
• Periyodik kontroller ve bakımla riskleri en aza indirdiği bir önleyici bakım yönetmeliği olan işletici, aralıkları en fazla iki katına kadar belirleyebilir (ek bilgiler bent c)). Böyle bir yönetmelik ve kontrol kayıtları olmadan 1 yıl kalır
• Üretici, beraberindeki dokümantasyonda daha kısa bir aralık belirtmişse üreticinin aralığı geçerlidir (190/2022 Sb. sayılı Hükümet Kararnamesi, madde 7 fıkra 2)
• Patlayıcı malzeme riski taşıyan binaların paratonerleri: en az 6 ayda bir görsel kontrol ve yılda bir tam muayene (4 numaralı ek, LPS aralıklarına ilişkin ek bilgiler bent b)); kritik sistemler arasında I. sınıf belirlenmiş elektrik tesisleri de yer alır (bent c))

Muayeneden önce neler hazırlanmalı

Patlayıcı ortamlar için cihazlar, potansiyel olarak patlayıcı ortamlarda kullanılmak üzere tasarlanmış cihazların ve koruma sistemlerinin uygunluk değerlendirmesine ilişkin 116/2016 Sb. sayılı Hükümet Kararnamesi uyarınca piyasaya sunulur. Uygunluk değerlendirmesinden, etiketlerdeki sertifikalar ve işaretler doğar; bunları muayene sırasında tanımlanan yerle karşılaştırırız. Bir belge eksikse muayene raporunda nelerin tamamlanması gerektiğini belirtiriz. Ancak dış etkilerin ve bölgelerin belirlenmesi olmadan tesisin yere uygun olup olmadığı doğrulanamaz. Ayrıca, düzenlenmişse beraberindeki veya işletme dokümantasyonunun eksikliği, 250/2021 Sb. sayılı Yasa'nın madde 20 fıkra 3 bent c) uyarınca işletme güvenliğini tehlikeye atan bir durumdur.

• Dokümantasyonun parçası değilse dış etkilerin belirlenmesine ilişkin protokol (190/2022 Sb. sayılı Hükümet Kararnamesi, 2 numaralı ek, A bölümü)
• Tehlikeli yerlerin sınıflandırması (bölgeler) ve kapsamlarını gösteren çizim
• Hazırlanmışsa 406/2004 Sb. sayılı Hükümet Kararnamesi uyarınca patlamadan korunma belgesi
• Proje dokümantasyonu veya mevcut durum çizimleri ve pano şemaları
• Patlayıcı ortamlar için cihazların beraberindeki dokümantasyon: koruma yöntemi işareti, sıcaklık sınıfı, sertifikalar ve üretici talimatları
• Düzenlenmişse I. sınıf tesis için yetkilendirilmiş kuruluşun belgesi
• Önceki muayene raporları, kontrol, bakım, onarım ve giderilen kusurlara ilişkin kayıtlar
• Kontrol, bakım ve muayene yönetmeliği ve varsa önleyici bakım yönetmeliği
• Elektrik tesisinden ve teknolojinin işletiminden sorumlu kişinin iletişim bilgisi

Muayene nasıl yapılır

1. Belgeler – dış etkilerin belirlenmesine ilişkin protokolü, bölgelerin sınıflandırmasını, önceki raporları ve tesislerin dokümantasyonunu inceleriz; bunlara dayanarak kapsamı önerir ve bağlayıcı olmayan bir teklif hazırlarız
2. Güvenlik koşulları – işletmeden sorumlu kişiyle ölçümlerin ne zaman ve nasıl yapılabileceğini koordine ederiz. Potansiyel olarak patlayıcı ortamda yapılan testler uygun güvenlik önlemleri gerektirir (ČSN 33 2000-6 ed. 2, madde 6.4.3.1); bu yüzden ölçümleri örneğin üretim duruşu sırasında veya havalandırmadan sonra planlarız
3. Dokümantasyon kontrolü – fiili uygulamaya uygun olup olmadığı ve eksiksiz olup olmadığı (190/2022 Sb. sayılı Hükümet Kararnamesi, 2 numaralı ek, B bölümü)
4. Kontrol – tesisin yapısı itibarıyla dış etkilere uygun olduğunu ve yerlerin sınıflandırmasının doğru olduğunu doğrularız; işaretlemeyi, şemaları, uyarı levhalarını ve erişilebilirliği (1 numaralı ek, A bölümü), patlayıcı ortamlar için cihazlarda ise ayrıca gövdelerin ve kablo girişlerinin durumunu kontrol ederiz
5. Ölçümler ve testler – koruma iletkenlerinin ve eşpotansiyel bağlantıların sürekliliği, yalıtım durumu, beslemenin otomatik kesilmesi, fonksiyon testleri ve güvenlik cihazları (1 numaralı ek, B bölümü)
6. Değerlendirme – sonuçları dokümantasyon ve standartlarla karşılaştırırız, belgeleri birbirleriyle ilişkileri içinde değerlendiririz
7. Muayene raporu – tesisin güvenlik açısından işletmeye uygunluğuna dair sonuç, ihlal edilen hükme atıfla kusurlar ve bir sonraki muayene için önerilen aralık (190/2022 Sb. sayılı Hükümet Kararnamesi, madde 10)

Hangi standartlara göre çalışıyoruz

Daha eski tesisleri, devreye alındıkları sırada yürürlükte olan hükümlere göre, tadilatlarına kadar değerlendiririz (250/2021 Sb. sayılı Yasa, madde 3 fıkra 5).

• 250/2021 Sb. sayılı Yasa ve 190/2022 Sb. sayılı Hükümet Kararnamesi – işletenin yükümlülükleri, muayenenin kapsamı, aralıklar ve muayene raporunun içeriği
• ČSN 33 1500 ve ČSN 33 2000-6 ed. 2 – alçak gerilim elektrik tesislerinin ve donanımlarının muayenesi
• ČSN 33 2000-5-51 ed. 3 – BE3 dahil dış etkilerin belirlenmesi
• ČSN EN 60079-10-1 – patlayıcı gaz ortamı bulunan tehlikeli yerlerin sınıflandırılması
• ČSN EN 60079-14 – patlayıcı ortamlarda elektrik tesislerinin tasarımı, seçimi ve kurulumu
• ČSN EN 60079-17 – patlayıcı ortamlardaki elektrik tesislerinin muayenesi ve önleyici bakımı
• ČSN EN 60079-19 – patlayıcı ortamlar için cihazların onarımı, genel revizyonu ve yenilenmesi

Muayeneyi kim yapabilir ve ne alırsınız

Muayeneyi yalnızca yetkili bir firma ve mesleki yeterlilik belgesine sahip bir muayene teknisyeni yapabilir (250/2021 Sb. sayılı Yasa, madde 20 fıkra 2 bent c) ve d)). Belge, patlama tehlikesi bulunan yerlerdeki tesisleri kapsamalıdır (190/2022 Sb. sayılı Hükümet Kararnamesi'nin 5 numaralı eki uyarınca B tipi) – yalnızca patlama tehlikesi olmayan yerler için belgesi bulunan bir teknisyen böyle bir muayene yapamaz. Bizde muayeneleri TIČR belgeli bir muayene teknisyeni yapar.

• Tanınmış elektronik imzayla imzalanmış, elektronik formatta muayene raporu (190/2022 Sb. sayılı Hükümet Kararnamesi, madde 10 fıkra 1 bent d))
• Belgelerin listesi ve değerlendirmesi, ölçülen değerler ve ölçüm cihazlarının listesi
• İhlal edilen hükme atıfla kusurların listesi ve nelerin onarılması gerektiğinin anlaşılır tanımı
• Bir sonraki muayene için önerilen aralık ve talep halinde tarihin takibi

Muayene olumsuz sonuçlanırsa

Güvenli ve güvenilir işletimi tehlikeye atan kusurlar, işletici tarafından muayene raporunun düzenlenmesinden sonra gecikmeksizin giderilmelidir. Diğer kusurları, ciddiyetine göre iş müfettişliğinin belirlediği sürelerde, müfettişlik denetimi yapılmamışsa kendisinin belirlediği sürelerde giderir (250/2021 Sb. sayılı Yasa, madde 20 fıkra 5). Durumu güvenliği doğrudan tehlikeye atan bir tesis gecikmeksizin devre dışı bırakılmalı ve yeniden devreye girmeye karşı emniyete alınmalı, bu mümkün değilse gecikmeksizin onarılmalıdır (190/2022 Sb. sayılı Hükümet Kararnamesi, madde 7 fıkra 8). Onarımdan sonra kusurların giderildiğini kontrol eder ve yeni bir muayene raporu düzenleriz.

Belirlenen aralıkta ve kapsamda yapılmış bir muayene olmaksızın işletme, iş ve işletme güvenliğini tehlikeye atan bir durumdur (250/2021 Sb. sayılı Yasa, madde 20 fıkra 3 bent a)). Patlayıcı ortamda risk daha da yüksektir: uygun olmayan bir cihazın kıvılcımı veya sıcak yüzeyi patlamaya yol açabilir.

Muayene tarihlerinin ücretsiz takibi

Yıllık aralık çabuk geçer ve bunun için takvim yılı sonuna kaydırma geçerli değildir. Bir sonraki muayenenin tarihini arşivimize kaydederiz ve üretim duruşunu planlamaya zaman kalacak şekilde sizinle önceden iletişime geçeriz. «Muayene tarihlerinin takibi» sayfasında kayıt olmanız yeterli – ücretsiz ve bağlayıcı değil. Muayenenin fiyatını kapsama göre bireysel olarak belirleriz, teklif bağlayıcı değildir.

Merkezimiz Pardubice'dedir. Patlama tehlikesi bulunan ortamlarda muayeneleri Prag'da, Hradec Králové'de, Náchod'da, Rychnov nad Kněžnou'da ve çevresinde de yapıyoruz.